3.5 Erişim Belirleyicileri (Access Specifiers)

C++ dilinde, sınıf üyelerinin (değişkenler ve metotlar) erişim seviyelerini kontrol etmek için erişim belirleyicileri kullanılır. Bu belirleyiciler, nesne yönelimli programlamada kapsülleme (encapsulation) ilkesinin önemli bir parçasıdır. C++'da üç ana erişim belirleyicisi vardır: public, private ve protected.

1. Public

• Tanım: Public erişim belirleyicisi ile tanımlanan sınıf üyeleri, tüm programdan erişilebilir.

• Kullanım: Genellikle, bir sınıfın dışarıdan erişilmesi gereken metotları ve değişkenleri için kullanılır.

Örnek:

class Araba {
public:
    std::string marka;
    
    void bilgiGoster() {
        std::cout << "Marka: " << marka << std::endl;
    }
};

2. Private

• Tanım: Private erişim belirleyicisi ile tanımlanan sınıf üyeleri, yalnızca sınıfın içinden erişilebilir. Dışarıdan erişim yasaktır.

• Kullanım: Genellikle, bir sınıfın iç durumunu korumak için kullanılır. Dışarıdan değiştirilmelerini istemediğiniz değişkenler için tercih edilir.

Örnek:

class Araba {
private:
    std::string marka;
    
public:
    // Yapıcı
    Araba(std::string m) {
        marka = m;
    }
    
    void bilgiGoster() {
        std::cout << "Marka: " << marka << std::endl;
    }
};

3. Protected

• Tanım: Protected erişim belirleyicisi ile tanımlanan sınıf üyeleri, yalnızca sınıfın kendisi ve bu sınıftan türetilmiş alt sınıflar tarafından erişilebilir.

• Kullanım: Genellikle, alt sınıflara erişim sağlamak için kullanılır. Bu, miras alma (inheritance) özelliğini destekler.

Örnek:

class Araba {
protected:
    std::string marka;

public:
    Araba(std::string m) {
        marka = m;
    }
};

class SporAraba : public Araba {
public:
    SporAraba(std::string m) : Araba(m) {}
    
    void bilgiGoster() {
        std::cout << "Spor Araba Marka: " << marka << std::endl; // Protected üyeye erişim
    }
};

Erişim Belirleyicilerinin Kullanımına Örnek

int main() {
    Araba araba("Toyota");
    araba.bilgiGoster(); // Marka: Toyota
    // araba.marka; // Hata: 'marka' private erişim belirleyicisine sahip

    SporAraba sporAraba("Ferrari");
    sporAraba.bilgiGoster(); // Spor Araba Marka: Ferrari

    return 0;
}

Sonuç

C++'da erişim belirleyicileri, sınıf üyelerinin erişim seviyelerini kontrol etmek için kullanılır ve nesne yönelimli programlamanın önemli bir parçasını oluşturur. Public, private ve protected erişim belirleyicileri ile, bir sınıfın iç yapısını koruyarak, kodun daha güvenli ve yönetilebilir olmasını sağlar.